Chọi gà - độc đáo nét xuân
Chọi
gà là trò chơi dân gian mang đậm nét văn hóa truyền thống ở
Việt Nam và một số quốc gia châu Á khác. Ở Việt Nam,
mùa chọi gà bắt đầu từ tháng Chạp âm lịch và kéo dài đến
tháng tư, đặc biệt vào dịp Tết Nguyên Đán. Các cuộc thi
chọi gà thường trở thành những ngày hội. Các làng, xã
có gà tham gia thi đều mong muốn gà của làng, xã mình chiến
thắng để mang lộc lại cho cả năm.
Thú chơi cũng lắm công phu
Không ai biết nghề nuôi và chơi gà chọi có từ bao
giờ, nhưng giới nuôi và chơi gà chọi ở Hải Phòng lưu truyền
một giai thoại về nghề. Chuyện kể, trước kia, làng
Văn Cú (xã Lê Lợi, huyện An Dương)
nổi tiếng với nghề nuôi và chơi gà chọi. Theo các
bậc cao tuổi, có lẽ do đất làng có hình dáng con gà chọi nên
nơi đây luôn sản sinh ra những con gà, chọi đâu
thắng đó. Cách đây 30 năm, khi làm đường cắt qua vùng đất
hình cổ gà, “long mạch” về nghề bị cắt, do vậy làng không còn
nuôi được những con gà tài chọi kỳ tài. Từ đó,
nghề nuôi và chơi gà chọi “phát” sang tổng Đại Trà (gồm 4
thôn: Lạng Côn, Đại Trà, Đức Phong, Phong Cầu thuộc hai
xã Đại Đồng và Đông Phương (Kiến Thụy).
Ở tổng Đại Trà, dân nuôi, chơi và thích xem gà chọi biết đến ông Dụ “ô”(Phong Cầu, Đại Đồng, Kiến Thụy),
nổi tiếng bởi từng “đúc” được một con gà ô kỳ tài,
chọi đâu thắng đó. Ông cho biết, nghề nuôi và chơi gà chọi
rất lắm công phu, nhưng cái chính là phải có tình yêu và
lòng đam mê, bởi nuôi gà chọi rất kỳ công, từ việc
chọn giống đến chăm sóc và đưa gà ra sới chọi. Chăm gà chọi
cũng giống như chăm chút đứa con của mình. Ngoài
ra, người nuôi và chơi gà chọi còn phải biết cách xem tướng
gà để có thể chọn được những con gà hay, gà tài.
Người nuôi gà chọi coi trọng việc tìm “tông mác”
(chọn giống) gà, bởi gà bố mẹ hay, giỏi mới có thể sản sinh
ra những con gà nòi. Dân chơi gà chọi thường
truyền nhau câu thơ về việc chọn gà giống: “Đầu công, mình
cốc, cánh vỏ trai/ Đùi dài, quản ngắn chẳng sợ ai”.
Chọn gà, trước tiên căn cứ vào bộ lông- “nhất giáp”: lông
dày, dài và mượt. Gà phải cao, dài; vẩy móng chân phải to
đều, ngón khô, móng bẹ (to); cần cổ gà phải đều, đặc,
tròn; mỏ phải to, dài và thẳng. Gà phải có vành mí mắt dày,
con ngươi tròn bé (độ gan lì). Chọn được một con
gà có những đặc tính trên rất khó n. Dân nuôi gà chọi phải đi
nhiều nơi tìm giống gà. Gà đất thép Tuy Hòa (Bình
Định) rất được ưa chuộng. Thậm chí, có khi phải nhập gà từ
Thái Lan, Hồng Kông…về với giá cao.
Chọn được gà có tướng quý đã khó, nhưng chăm sóc
để thành gà chọi hay càng khó. Hằng ngày, phải cho gà ăn đủ 2
bữa thóc tẻ, 3 đến 5 ngày phải cho gà ăn vài
miếng lươn, ếch, nhái... Luôn phải trông chừng để gà tránh
nhiễm bệnh, tránh rét vào mùa đông và tránh nóng vào mùa hè.
Khi gà được một năm tuổi, bắt đầu cho luyện tập.
Quá trình luyện tập thường kéo dài 2 tháng- dân trong nghề
gọi là “vần”. Trong khoảng thời gian khoảng 1 tuần
đến 10 ngày, cho gà chọi thử với gà khác, sau đó, cho gà
nghỉ 3 -4 ngày. Sau khi cho chọi thử, phải “om trườm” gà.
Trước tiên, lấy các loại lá thảo dược cho vào nấu
sôi, sau đó nhúng khăn vào nước lá, vắt khô, để khăn đủ ấm và
đắp khăn cho gà, đặc biệt là những chỗ bị đau. Om
trườm gà nhằm mục đích làm chai cứng phần da, tan vết thương
và làm cho gà dẻo gân. Gà trải qua 4 lần vần, 4 lần
om trườm có thể đưa ra “sới” chọi.
Chọi gà-thể hiện tinh thần thượng võ
Để đưa gà ra “sới”, không phải cứ có gà là tham
gia được. Người tổ chức thi chọi phải biết cách “ghép gà”
(sắp xếp những con đồng cân đồng lạng chọi với nhau).
Hai con gà chọi vào sới phải cùng cân, cao bằng nhau và
cựa cũng phải dài bằng nhau. Nếu chênh lệch, con gà nào hơn
phải “chấp”. Nếu hơn 0,1 kg phải chấp 10 phút bịt
mỏ, hơn 1 thành chiều cao (1cm, tính bằng cách so vai) chấp
10 phút bịt mỏ, cựa chênh lệnh (về độ dài, to) hai
chủ gà sẽ thỏa thuận quấn băng, vải thêm. Mục đích của việc
“ghép gà” và tính “chấp” là bảo đảm công bằng, bởi
đối với gà đem ra chọi, “nhất khỏe, nhì tài”. Con nào khỏe
hơn, có ưu thế về chiều cao, cân nặng, cựa, sẽ có nhiều
khả năng thắng hơn. Nhưng có nhiều trường hợp, những
con gà thấp hơn, nhẹ cân hơn nhưng nhờ có lối đánh khôn ngoan
nên giành chiến thắng. Một trận chọi gà thường
kéo dài trong 9 “hồ”, mỗi hồ 15 phút, nghỉ giữa “hồ” 5 phút.
Mỗi trận đấu, chủ gà duy nhất được “vay” thêm 5
phút cho gà nghỉ ngơi và chữa trị khi gà bị đau. Gà bị tính
thua khi bỏ chạy (miệng kêu, chân chạy) hoặc chủ gà bế gà
lên xin thua. Nhiều trường hợp, do trúng đòn quá
nặng, gà chết ngay trong sới.
Ông Chiệc nổi tiếng về nuôi gà chọi ở thôn Đại Trà, xã Đông Phương (Kiến Thụy)
cho biết, những người chơi gà chọi coi 2 con gà
đá nhau như những người thi đấu võ. Những miếng đánh hiểm,
những trận đấu hay và những con gà được coi là
“thần kê” đã đi vào “huyền thoại”, được dân trong nghề lưu
truyền, ca tụng. Ông còn cho biết, giới nuôi và chơi gà chọi
trong cả nước đều biết tiếng gà chọi Đại Trà, bởi ở
đây nuôi được nhiều con gà có lối đánh hay “giỏi về đôi
chân, lối thế đánh khôn ngoan như dân nhà võ”. Ông
Chiệc tâm sự, người nuôi gà chọi cả đời chỉ cần “đúc” được
một con gà tài, đi đâu cũng được nhắc đến là mãn nguyện
rồi. Vì thế, bây giờ, nhiều người gọi ông là “Chiệc
xám”, bởi trước đây ông nuôi được con gà chọi xám, nổi tiếng
khắp hàng tổng, hàng tỉnh về độ lì và lối đánh
khôn ngoan. Ở tổng Đại Trà cũng như nhiều nơi trong nước, nhà
nhà nuôi gà chọi, người người chơi và thích xem
chọi gà. Tất cả đều xuất phát từ sự say mê với những trận đấu
hay, những đòn thế đẹp. Ở trong vùng, ai cũng nhớ cụ Nhiên
ngày còn sống, dù già yếu, khi nghe tin ở đâu có
chọi gà là cụ chống gậy đến tận nơi xem. Khi ốm nặng, nằm
trên giườngm cụ nói với con cháu, hàng xóm, chỉ muốn
khỏe để được xem chọi gà, thế là vui lắm rồi.
Chọi gà là nét văn hóa truyền thống đặc sắc, trải
qua gần 1000 năm, thú vui này còn được lưu truyền đến ngày
nay là bởi có những người yêu nghề và đam mê thú
chơi gà chọi như ông Dụ, ông Chiên, cụ Nhiên…Tuy nhiên, gần
đây, nhiều người biến trò chơi dân gian này thành trò cá
độ ăn tiền, do vậy mà những nguời nuôi và chơi gà chọi
vì sự đam mê cũng buồn lòng. Nên chăng, các cơ quan chức
năng có những biện pháp quản lý chặt chẽ hơn nữa
đối với việc tổ chức chọi gà, kiên quyết ngăn chặn và xử lý
nghiêm những trường hợp tổ chức đá gà để cá độ ăn
tiền. Các địa phương nên tổ chức các cuộc thi và trao giải
định kỳ, thành lập các câu lạc bộ và tăng cường giao lưu để
người yêu và say mê thú chơi gà chọi rộng mở "đất"
chơi. Như vậy, nét văn hóa truyền thống tốt đẹp này mới có
thể được bảo lưu, gìn giữ.
Theo: baohaiphong
http://www.hoaphuongdo.vn/news/du-lich-dich-vu/2444-chi-ga-c-ao-net-xuan.html
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét